Sporters en ook coaches moeten in het ‘nu’ opnieuw leren voelen, ervaren, spelen. Spel impliceert ook dat een en ander zich voltrekt vanuit de intrinsieke motivatie en dat er geen extern doel (prestatie, ‘Oranje’, status) aanwezig is. Vreugde en balans scheppen een creatieve kracht, waardoor het ware ‘ik ‘wordt gemanifesteerd: je maximale talent. Wanneer je probeert in het ‘nu’ te zijn, ervaar je slechts. Je beleeft het niet, je leeft het en dat is wat men noemt de ‘flow’. Tijd bestaat dan niet en welke sporter kent niet de gedachte: “Jammer, de wedstrijd is nu al klaar” of “ik had nog zoveel over, ik zit totaal niet stuk”.

In de eerste fase van sportpsychologische interventies is een vaststelling van de uitgangs-positie van belang. Daarvoor gebruiken we het assessment. Dat bestaat in dit geval uit:

• persoonlijkheidsonderzoek (alleen met het onderzoeken van ook deze component heeft een assessment zin) door middel van test en interview;

• meten van competenties;

• onderzoek naar kwaliteiten, prestatiemotivatieniveau, copingstijl, interactiestijl;

• observatie;

• begeleidingsgesprekken/sportpsycho-educatie (omgaan met kritiek, stress, instructie, waarden, verzoeken en prestatie e.d.).

In de praktijk houdt al het voorgaande op individueel niveau in dat door intensieve interviews, observatie en begeleidingsgesprekken eerst aandacht zal worden besteed aan het vergroten van het introspectief (zelfinzichtgevend) vermogen. Pas daarna kan de juiste mentale vaardigheid worden aangeleerd. Dus wanneer men groeit naar een stabiele persoonlijkheid, en daarvan spreken we wanneer er balans is tussen ratio en gevoel, kan de stap worden gezet naar het aanleren van de mentale vaardigheden. Zowel groepsgewijs als ook individueel.

In persoonlijke mentale training gaat het over Mindfulness Based Cognitieve Interventies en algemeen cognitieve gedragsinterventies zoals exposureoefeningen, ontspannings-oefeningen, RET (rationeel emotieve therapie), visualiseren, mediteren, autogene training e.d. 

Eerder schreef ik dat ook een team is opgebouwd uit een set van waarden, ideeën, ervaringen, drijfveren en emoties. En daar waar het individu of de speler zichzelf zal moeten regisseren, is dat bij een team de taak van de coach. Een speler zal zichzelf vanuit zijn kracht en talent moeten inzetten, een trainer of coach zal dat moeten doen bij zijn spelers. Dus hij zal zijn teamleden niet moeten benaderen als eenheidsworst. Ook zal hij de spelers onderling ervan moeten doordringen dat ze genuanceerd naar elkaar moeten leren kijken. Elkaars (psychische) sterkten en zwakten kennen en respecteren. Niet iedereen kan er tegen om tijdens een prestatie bij de les te worden ‘geblaft’. 

Kenmerken van sportgroepsdynamica:

• De coach is in contact met elke speler afzonderlijk maar ook met het team als een geheel.

• Authenticiteit en congruentie van de club, sportbond, speler en coach zijn van belang.

• De coach en de spelers beïnvloeden elkaar continue. Er moet sprake zijn van wederkerigheid.

• Omgang is een bidirectioneel proces.

Groepsdynamica en z’n (inter)actie en communicatie speelt zich af op vijf niveaus.

Op deze niveaus kun je interveniëren:

• inhoudsniveau: het wat en waarom;

• procedureniveau: het hoe en waarom;

• interactieniveau: wat gebeurt er tussen de deelnemers/actoren;

• bestaansniveau: wat gebeurt er in ieders binnenwereld (ook die van de groep);

• context: wat komt van buiten de groep naar binnen, dus ook alles wat geen  onderdeel is   van de groep maar wel aanwezig is in het proces (bijvoorbeeld de pers).

In de groepstrainingen, welke uit een drieluik bestaan, komen respectievelijk de volgende thema’s per trainingssessie aan bod:

• wat ervaart men aan eigen en andermans gedrag, kwaliteiten, vaardigheden,  karakterstructuur, ambitie, motivatie en communicerend vermogen;

• vergroten van het inzicht in samenhang tussen Gebeurtenis-Gedachte-Gevoel-Gedrag (wat belemmert, wat niet). We spreken hier over karakter, (irrationele) denkstijl en interactiestijl (RET: rationeel emotieve therapie);

• ervaringen, samenvatting en evaluatie: Ben ik veranderd na training 1 en 2? Wat doe en vind ik en wat doet het met mijn omgeving?