Relatietherapie kent in principe meerdere varianten. Immers overal waar mensen leven gaan zij relaties aan. Zo is zelfs individuele therapie te beschouwen als een onderdeel van relatietherapie en wordt vooraf aan relatie- of systeemtherapie soms ook geadviseerd om eerst individuele gesprekken te hebben. Echter spreekt men over het algemeen over relatietherapie daar waar partners ervaren dat de liefdesrelatie veranderd van een veilig houvast en uitdaging, iets wat energie geeft, in iets wat belemmerd en energie wegneemt omdat de interactie niet meer slaagt en men in een negatieve spiraal van conflicten is beland. Zaken die een druk leggen op een partnerrelatie zijn onder andere onbegrip, afstand, kritiek, verwijten, ruzie, het gemis aan intimiteit, ontrouw of jaloezie.

Men kan besluiten om met behulp van therapie de relatie proberen te herstellen of te verdiepen omdat er sprake is van een belofte, een verlangen naar verbinding of voelbare liefde en genegenheid. Of men kan een conflictueuze of anderszins niet functionerende relatie op een correcte manier proberen af te ronden. Bijvoorbeeld in het belang van gezamenlijke kinderen bij een echtscheiding.

Meestal kiezen partners ervoor om samen en tegelijkertijd te starten met relatietherapie. Waarbij men dus ook kan overwegen eerst te starten met individuele therapie. Er kunnen namelijk individuele problemen ten grondslag liggen aan een disfunctionele relatie. Of wellicht is één van de partners nog niet toe aan therapeutische ondersteuning. De intentie blijft om de andere partner later te betrekken in de gesprekken.

Wanneer men besluit om voor relatietherapie te kiezen, kan succes alleen worden bereikt wanneer men eerlijk is, zelfkritisch en waarderend over de positieve eigenschappen van de ander. En als men de bereidheid heeft om te willen investeren middels communiceren en gezamenlijke activiteiten buiten de sessies om.

Na een gezamenlijk kennismakingsgesprek heb ik meestal één of twee individuele gesprekken met beide partners. Daarna start het gemeenschappelijke deel en wordt bezien hoeveel gesprekken nodig zijn. Tussentijds bepalen we of het zinvol is om door te gaan. De gesprekken duren één of twee uur. Meestal wordt ervoor gekozen om eens per twee weken een gesprek in te plannen. De frequentie wordt uiteraard in overleg vastgesteld.

Een andere vorm van relatietherapie is de systeemtherapie, waaronder gezins- of familietherapie. In de systeemtherapie wordt het gezin, de familie of welke groep personen dan ook die in therapie gaan, gezien als een systeem van personen die deelgenoot zijn van een groep op basis van biologische, wettelijke, affectieve, geografische en historische banden. Tussen één of meerdere leden van zo’n groep kunnen problemen ontstaan die voortkomen uit problemen bij één of meerdere leden of door de unieke dynamiek tussen hen.

Wat kan gebeuren is dat bijvoorbeeld een gezin, waarbinnen iemand een probleem heeft, als geheel ontwricht kan raken. Omgekeerd kan men een individu met een probleem helpen, door het systeem waarvan hij of zij deel uitmaakt te versterken.