Psychodiagnostiek
& Behandeling
-
Daar waar de alledaagse dingen steeds meer moeite kosten, kan er sprake zijn van psychische klachten. Immers, in elk leven kan het soms tegenzitten. En ook al hoeft dat niet altijd te leiden tot psychische problemen, soms kan de tegenslag echter van dien aard zijn, dat deze wel leidt tot psychische klachten die een belemmering kunnen vormen in het privé-leven, arbeidsleven en vrijetijdsleven.
Wanneer het functioneren wordt bemoeilijkt door psychische klachten, kan ik voor u van betekenis zijn.
Daar waar de alledaagse dingen steeds meer moeite kosten, kan er sprake zijn van psychische klachten. Immers, in elk leven kan het soms tegenzitten. En ook al hoeft dat niet altijd te leiden tot psychische problemen, soms kan de tegenslag echter van dien aard zijn, dat deze wel leidt tot psychische klachten die een belemmering kunnen vormen in het privé-leven, arbeidsleven en vrijetijdsleven.
Deze klachten kunnen onder andere zijn:
dat men niet meer kan genieten van dingen;
zich slecht kan concentreren;
zich onrustig, gejaagd voelt;
niet uitgerust raakt, zich vaak moe voelt;
veel piekert, slecht slaapt;
vaker huilt dan eerst, somber is;
vaak angstig is, verlegen is;
zich futloos voelt;
prikkelbaar is, snel boos is;
snel een conflict heeft;
geen zelfvertrouwen heeft, faalangstig is;
last heeft van vroegere ervaringen;
last heeft van vage lichamelijke klachten;
merkt dat men meer gaat drinken en/of roken om zich fijn te kunnen voelen;
zich terugtrekt uit het sociale leven.
Visie op psychologische hulpverlening
Methode
-
De twee fundamenten waarop een succesvol en duurzaam psychologisch hulpverleningstraject steunt, zijn een gedegen diagnose en een op maat gemaakte therapie, waarbij niet het protocol of de diagnostische criteria leidend mogen zijn, maar waar de kracht van een oprechte ontmoeting met een medemens voorop staat. De kansen op psychisch herstel nemen toe, wanneer de talenten en mogelijkheden, maar ook de beperkingen van de cliënt, vanuit een psychologisch perspectief goed in beeld worden gebracht. De cliënt is uitgangspunt van de therapie, niet de methodiek, de doorverwijzer of therapeut.
-
Cliënten kunnen na de intakefase worden opgenomen in een therapeutisch traject. In een dergelijk traject staat de psychische en/of sociale problematiek centraal, die de cliënt verhindert zo optimaal mogelijk te functioneren. De psychische problemen kunnen variëren van (tijdelijke) psychische stoornissen tot sociale problemen, maar ook van verslavingsproblematiek tot leefstijlproblemen.
In wetenschappelijke termen wordt gesproken van psychische problematiek binnen het zogenaamde classificatiesysteem van psychische stoornissen, de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5t h Edition (DSM V).
Zoals gezegd, classificatie mag niet leidend zijn in therapie, maar kan wel van pas komen in contact met collegabehandelaars.De lengte van het traject wordt bepaald door de zwaarte van de problematiek. Standaard vinden de gesprekken één keer per twee weken plaats. Daar waar de ernst van de problematiek een hogere contactfrequentie eist, kan er voor worden gekozen om één of twee contactmomenten per week te hebben. De lengte van het cliëntcontact kan per keer variëren van 45 minuten tot 75 minuten. Gemiddeld genomen duurt een sessie 60 minuten. Daar waar in de loop van het therapeutische traject mocht blijken dat intensievere en meer gevarieerde psychologische hulp gewenst is, zal in overleg met de opdrachtgever/doorverwijzer worden bezien hoe een overdracht naar een andere vorm van hulpverlening kan worden begeleid.
-
oriëntatiegesprekken/intakegesprekken;
psychodiagnostisch onderzoek met behulp van tests;
rapportages inclusief advies/voorstel vervolg;
therapeutische gesprekken;
driegesprek cliënt, psycholoog en opdrachtgever/consulent/klantmanager;
cliëntvolgsysteem met presentieregistratie;
nazorg nadat cliëntencontact is beëindigd
-
Nadat in de diagnostische fase uit intakegesprekken is gebleken dat een therapeutische interventie gewenst is, wordt mondeling of schriftelijk, al naar gelang de behoefte van cliënt of doorverwijzer, een therapeutisch plan opgesteld. Een dergelijk plan beschrijft binnen de kaders van het wettelijk bepaalde ten aanzien van de privacy van de cliënt en ten aanzien van de beroepsethische codes van het NIP, o.a.:
de psychische- en/of psychosociale problematiek van de cliënt op moment van aanmelding;
de doelen die worden vastgesteld naar aanleiding van de intakegesprekken in de vorm van een therapievoorstel of doorverwijzingadvies;
de verwachte tijdsduur van het traject (wordt bepaald door de zwaarte van de problematiek);
de kosten van het traject
-
Afhankelijk van de cliëntsituatie kan worden besloten om in de diagnostische fase een psychodiagnostisch onderzoeksinstrument in te zetten: de psychologische test.
De mogelijkheid bestaat tot het afnemen van psychologische tests en vragenlijsten op het gebied van persoonlijkheidsonderzoek, capaciteitenonderzoek, beroepskeuzeonderzoek, prestatie- en motivatie onderzoek en klinisch onderzoek. Vragen die kunnen worden beantwoord met behulp van dergelijk onderzoek, zijn o.a.:
Hoe is de psychische belastbaarheid?
Is er sprake van psychopathologie of klinische stoornissen?
Wat is de persoonlijkheidsstructuur?
Wat is in potentie aanwezig aan capaciteiten en aanleg op het gebied van werk en opleiding?
Welk traject dient te worden gevolgd bij het aanpakken van gevonden problemen? -
In mijn praktijk behandel ik psychische problemen op verschillende manieren. De therapievorm wordt gekozen op basis van de aard van het probleem, de wens en/of psychostructuur van de cliënt en de interactie (waaronder de therapeutische relatie) tussen de cliënt en de therapeut.
Hieronder wordt een aantal vormen uiteengezet, waarbij dient te worden opgemerkt dat het ook mogelijk is om op een eclectische wijze te werken. Daarmee wordt bedoeld dat in een behandeltraject de methoden en technieken uit verschillende therapievormen gelijktijdig of na elkaar in een en dezelfde therapie gebruikt kunnen worden.
-
Cognitieve gedragstherapie is een vorm van psychotherapie die uitgaat van het verkrijgen van inzicht in onbewuste emoties en drijfveren. De theorie en behandelingswijze stellen de cognities van de patiënt centraal, waaronder: de gedachten, fantasieën, herinneringen en opvattingen over gebeurtenissen.
Net als in de Rationeel Emotieve Therapie is het uitgangspunt niet dat het de gebeurtenissen zelf zijn die een mens negatieve gevoelens bezorgen en daardoor een bepaald gedragspatroon, maar de gekleurde bril waardoor deze de dingen ziet. Door deze 'disfunctionele' gedachten om te buigen en te leren gebeurtenissen anders te interpreteren komt er een objectievere kijk op de eigen gevoelens en waarnemingen, en kunnen negatieve gevoelens verdwijnen waardoor ook het gedrag verandert.
Het is een kortdurende, gestructureerde therapievorm die op het heden en de toekomst is gericht. Het verhaal van de patiënt is echter wel van belang. Samen met de therapeut moet hij er namelijk eerst achterkomen hoe de vervormde, 'foute', denkgewoonte is ontstaan. Door trainingen in de behandelkamer, in het echte leven en door allerhande huiswerk komt de patiënt gaandeweg tot nieuwe gedachten en ander, positiever, gedrag. Inmiddels wordt effectief toegepast bij psychische aandoeningen zoals: depressies, verslavingen, eetstoornissen, fobieën, angststoornissen en paniekstoornissen.
-
Een nieuwe toevoeging aan de Cognitieve gedragstherapie is Mindfulness Based Cognitive Therapy MBCT. Het is het gebruiken van inzichtmeditatie-oefeningen ofwel mindfulness bij de behandeling van terugkerende depressies en andere psychische klachten. In MBCT staat niet de inhoud van de cognities ter discussie maar wordt er gestreefd naar een andere houding tegenover gedachten, gevoelens en lichamelijke reacties. Deze houding kenmerkt zich door toelaten, niet-oordelen en acceptatie. Mindfulness Based Cognitive Therapy wordt ook wel aandachtgerichte Cognitieve therapie genoemd of Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR oftewel aandachttraining).
Mindfulness verwijst naar een vorm van meditatie waarin men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment. Het gaat hierbij dan om het aangaan van een accepterende relatie met wat er zich nu aanbiedt aan onvermijdelijke negatieve en positieve ervaringen. In MBCT en MBSR wordt mindfulness (het richten van de aandacht) als vaardigheid aangeleerd bij de behandeling van o.a. piekeren, burnout, chronische en recidiverende depressies, maar ook bij fobieën, PTSS en chronische pijn. Door middel van mindfulness leert men (storende) gedachten vroegtijdig te herkennen en op een effectieve wijze met deze (soms) onvermijdelijke gedachten om te gaan. Tevens biedt het een manier om afgesneden gevoelens toe te laten en te herintegreren in de gehele persoon.
Voor ernstig getraumatiseerde personen dient te worden bepaald of de training geïndiceerd is of niet. Soms kan deelname aan de therapie worden afgeraden. De therapie bestaat uit theorie en praktijkoefeningen.
-
In deze zogenaamde derde generatie gedragstherapie gaat het om de bereidheid het eigen gedrag stap voor stap te veranderen in de richting van de waarden waaraan men zichzelf verbinden wil. Centraal staat dat men zichzelf niet veroordeeld over dat wat er is aan gedachten en gevoelens. Men mag zijn wie men is en zien wat er is. Men hoeft zich niet te verzetten tegen gedachten en emoties maar men mag leren erkennen dat men snel de neiging heeft om te vermijden en leren zien wat men vermijdt. Maak contact en ervaar i.p.v. vermijden.
Ontloopt men niet meer de pijn, angst en andere negativiteit (afwijzing) die inherent is aan het leven dan accepteert men dat leven ten volle i.p.v. dat men zich er tegen verzet. Het leven is immers een gebrekkig ding. Men kiest dan voor een ervarend leven, waarin grenzen verleggen en experimenteren zorgen voor het ontwikkelen van nieuw gedrag en een gevarieerder leven en meer gelukservaren.
Kernprocessen van ACT zijn:
Van controle naar acceptatie;
Van fusie naar defusie;
Van piekeren naar contact in het hier en nu;
Van het descriptieve zelf naar het observerende zelf;
Van regels naar waarden;
Van vermijding naar ervarend leven ( toegewijde actie );
Psychologische flexibiliteit.
Alle genoemde stappen of kernprocessen staan met elkaar in verband, ze kunnen niet los van elkaar gezien worden. In combinatie leidt het toepassen van deze processen tot het ultieme doel van ACT: psychologische flexibiliteit.
-
Beide termen, relatietherapie en systeemtherapie, worden ook wel door elkaar gebruikt, waarbij het woord gezinstherapie ook vaak wordt gekozen in plaats van systeemtherapie.
-
Wanneer na de intakefase blijkt dat de cliënt mogelijk baat heeft bij een (snelle) therapeutische interventie wordt met de cliënt een mondeling behandelcontract opgesteld. Dit houdt in dat een tijdpad wordt afgesproken, waarbij in de agenda de afspraken worden vastgezet. Daarbij wordt nadrukkelijk de eigen verantwoordelijkheid van de cliënt onderstreept. Wanneer de cliënt zonder afmelding verzuimt, zullen de kosten van de geplande sessie bij de cliënt of, als er sprake is van een externe opdrachtgever, aan diens opdrachtgever in rekening worden gebracht.
Door het aangaan van een mondeling behandelcontract wordt geprobeerd continuïteit in het traject te waarborgen. Dit om te voorkomen dat er vertraging ontstaat in het therapeutische traject en, wanneer er sprake is van arbeidsreïntegratie of coaching, ook in het reïntegratietraject. En om te voorkomen dat, indien aan de orde, de monitoring door de opdrachtgever, consulent of klantmanager bemoeilijkt wordt.
Kortom, er wordt getracht door een strakke hantering van de behandelovereenkomst aan te geven dat men formeel en persoonlijk niet alleen rechten heeft maar ook plichten; een zelfverantwoordelijke zelfbepaling. In therapeutisch perspectief is het belangrijk dat de cliënt begrijpt dat het kunnen overwinnen van psychische of sociale belemmeringen of het grijpen van carrièrekansen, inzet en vasthoudendheid vraagt.